ارتباط ماه اسفند و گل بنفشه در فرهنگ ایران تداعی گر یک رابطه ی بسیار لطیف و دلنشین میباشد. اسفندماه، ماه بوی بهار است و سرمای آن بیشتر نوازشگر است تا آزارگر.
وبنفشه گلی است که به هیچوجه گرما را دوست ندارد. و وقتی هوا گرم شد، پژمرده میشود و میمیرد. حضرت حافظ فرمود.
- گل عزیز است غنیمت شمریدش صحبت
- که به باغ آمد از این راه و از آن خواهد شد
اسفند همان زمان کوتاه و بقول حافظ، غنیمتی است که بنفشه در هوای خنک اسفند، میخرامد و و با رنگهای شادش زیبایی را می پراکند. و مژده بهار و نوروز میاورد.
پس بنفشه گلی است که تا سرمای ملایم آخر اسفند و هوای ملایم نوروز و اوایل بهار است، مهمان زمین است و سپس میمیرد. گویی روح بنفشه با اسفندماه عجین است و این سرشتگی اذلی، بسیار کوتاه، زیبا و پرمعناست.
و اسفندماه که نمادش دوماهی عجین که خلاف هم شنا میکنند، نمادی از مرز باریک زندگی و مرگ هست. زندگی کوتاه همچون عمر گل های بنفشه.
که احساس را برمی انگیزد و شاعران را به سرود وامیدارد.
ارتباط ماه اسفند و گل بنفشه در فرهنگ ایران
چنانکه شفیعی کدکنی میفرماید.
- در روزهای آخرِ اسفند
- کوچ بنفشه های مهاجر
- زیباست.
- در نیمروز روشن اسفند
- وقتی بنفشهها را،
- از سایه های سرد
- در اطلس شمیمِ بهاران
- با خاک و ریشه،
- میهن سیّارشان ــ
- در جعبههای کوچک چوبی
- در گوشهی خیابان، میآورند
- جوی هزار زمزمه در من
- میجوشد:
- ای کاش،
- ای کاش آدمی وطنش را
- مثل بنفشه ها
- (در جعبه های خاک)
- یکروز میتوانست
- همراه خویشتن ببرد
- هر کجا که خواست
- در روشنای باران
- در آفتابِ پاک.
و فرهاد مهراد با صدای زیبا میخواند.
ارتباط ماه اسفند و گل بنفشه در ایران، در زمان کاشت نیزمشهود است. گل بنفشه به طور طبیعی در شمال ایران میروید.
اما از آنجایی که امروز بنفشه را به عنوان گل زینتی در باغها پرورش میدهند، در اکثر نقاط ایران موجود است. گل بنفشه به دلیل اینکه در زمستان کاشت میشود، به گل زیر برف معروف است.
بررسی نماد
گل بنفشه نماد ایمان، آگاهی عرفانی، الهام، شور معنوی، فراوانی و حاکمیت میباشد. در بسیاری از فرهنگها، بنفشه با خرد و بینش معنوی مرتبط است.
ساختار ظریف و پیچیده گل بنفشه الهامبخش افکار متفکرانه و ژرف میباشد. و نمادی از ارتباط عمیق با دنیای معنوی و درک اسرار عمیقتر زندگی است.
برای بررسی ارتباط ماه اسفند و گل بنفشه ، باید نگاهی هم به نماد اسفندماه بیندازیم. اسفند، دوازدهمین و آخرین برج فلکی در زودیاک است که با نماد “حوت” یا دو ماهی مشخص میشود.
اسفند علامت حوت یا دو ماهی، آخرین صورت فلکی زودیاک است. نماد آن دو ماهی است که در جهت مخالف شنا میکنند و نشانگر تقسیم مداوم توجه حوت بین خیال و واقعیت است.
همچنین نماد برج حوت – با اینکه دو ماهی که به هم گره خورده اند، ولی در جهت مخالف شنا میکنند. این پارادوکس نشانگر دوگانگی برج اسفند است.
فردی که به این علامت متصل است، واسطهای بین دو واقعیت متفاوت است و بزرگترین نقش او، پلی بین زندگی و مرگ است. بهترین تشبیه از زندگی کوتاه گل بنفشه، و مرگ سریعش با فرارسیدن گرما.
ارتباط ماه اسفند و گل بنفشه در فرهنگهای دیگر
داستان تولد مسیح نتیجه ورود اعتدال بهاری به برج حوت است، زمانی که منجی جهان به عنوان ماهیگیر انسانها ظاهر شد. این با ورود به عصر حوت موازی است. و گل بنفشه در کنار آبحضوری نمادین دارد.
علاوه از ارتباط ماه اسفند و گل بنفشه ، نیلوفر آبی نیز ارتباط هایی با ماه اسفند دارد. در ویژگیهای نمادین اسفند: رویایی، همدل و هنرمند.
- گل نیلوفر آبی: نمایانگر شهود و آرامش، منعکس کننده ارتباط حوت با آب است.
- بنفشه: نماد معنویت و تخیل، همسو با طبیعت رویایی حوت میباشد.
مقاله را با شعر زیبای استاد عباس یمینی شریف به پایان میبریم که کاملا مرتبط با موضوع مقاله، یعنی ارتباط ماه اسفند و گل بنفشه در فرهنگ ایران میباشد. این شعر، از اشعار زیبا در کتاب فارسی دوم دبستان دهه 40 بود.
- بهار :
- فروردین ماه گلها دنیا دارد تماشا
- اردیبهشت از سبزه زیبا می گردد صحرا
- خرداد آرد پیاپی میوه های گوارا
- تابستان :
- تیر آرد با خود گرما گرمک می گردد پیدا
- مرداد از هندوانه پر می شود همه جا
- شهریور آید انگور با خوشه های زیبا
- پاییز
- مهر از انار خندان پر می شود درختان
- آبان به وخربزه پیدا شود فراوان
- آذر کم کم می بارد از ابر تیره باران
- زمستان :
- دی پرتقال ولیمو پیدا شود بهر سو
- بهمن زبرف وسرما یخ می زند سر ورو
- اسفند آرد بنفشه سبزه دمد لب جو
