تاریخچه پیشه عطاری در گذر تاریخ

تاریخچه پیشه عطاری در گذر تاریخ را با ابیاتی چند از شعری زیبا از استاد سخن . حکیم زبان , شیخ اجل حضرت سعدی مزین مینماییم. که در وصف نوروز و بهار است. باشد که با پا قدم نیک این ابیات . دیباچه ای بهاری و شکوفا را قلم بزنیم.

  • باد گیسوی درختان چمن شانه کند                  بوی نسرین و قرنفل بدمد در اقطار
  • ژاله بر لاله فرود آمده نزدیک سحر               راست چون عارض گلبوی عرق کرده ی یار
  • باد بوی سمن آورد و گل و نرگس و بید          در دکان به چه روتق بگشاید عطار
  • خیری و ختمی و نیلوفر و بستان افروز         نقشهایی که درو خیره بماند ابصار

گفت آن چیست که در غرفه ی عطار یافت می نشود؟ گفتا همانا عطر

گویا ابیات شیرین شیخ اجل معرف حس و حال حجره عطاریست. یعنی عطر و رایحه نیکویی که عطار به آن نامیده میشود. نه عطر که بر تن و جامه زنند. بلکه عطر گیاهان و گلهای داروییست که بهر تسکین  و تقلیل  درد و بهبود بیماری در حجره عطار موجود است.

در همه تمدن های بشری تاثیر گیاهان دارویی بر سلامتی توسط انسان هوشمند و اندیشمند کشف شد. و برای درمان امراض و ناخوشی ها مورد استفاده قرار گرفت.

بی گمان تاریخ هر تمدن باستانی را که مورد مطالعه قرار دهیم . به کسانی که پیشه شان جمع آوری گیاهان و فروش آنها روبرو میشویم.و همینطور حکیم یا عطار که در بازارچه ها در بساط یا در حجره این گیاهان را تجویز و فروش مینمایند.

این آغازی است که میتوان بر پیشه ی عطاری متصور شد.

تاریخچه پیشه عطاری در گذر تاریخ

 تاریخچه پیشه عطاری در گذر تاریخ در ایران

آنچه برای ما اهمیت دارد. بررسی این شغل در سرزمین سرافرازمان ایران است. بطور قطع و یقین سرشناس ترین عطار میهنمان در طی قرون. عطار نیشابوری هست .

ایشان حرفه عطاری را از پدرشان به ارث بردند و همان را پیشه ی خود قرار دادند. تا اینکه انقلابی عظیم در ایشان پدیدار گشت. که این تلاطم او را بدل به یکی از یزرگترین عارفان و صوفیان و نیز شاعران تاریخ میهنمان ایران نمود.

هفت شهر عشق را عطار گشت      ما هنوز اندر خم یک کوچه ایم

در گذار سده ها و قرنها . عطاران, حکیمانی عارف وار بودند که مورد احترام همه لایه های جامعه بودند. امین بودند و رازدار. حکیم بودند و تیمارگر. البته مایه بسی تاسف است که باید اقرار کنیم که آن وصف حال با عطاریهای برهه کنونی از تاریخ. فاصله ای بی نهایت و دردانگیز دارد.

این نه بر کل همه عطارها صادق است . بلکه با ابراز تاسفی عمیق تر .اکثریت آنها را شامل میشود.

سیر نوین در قرن اخیر

رونق عطاری بعنوان حکیم و داروخانه ادامه داشت تا اینکه طب نوین  یا پزشکی مدرن که در قرن نوزدهم در اروپا ظهور کرد و خیلی سریع فراگیر شد.

ورود رسمی پزشکی مدرن با ایران به صد سال پیش بازمیگردد. که با توجه به رشد سریع و اقبال و قدرت بهبودی این نظام سلامت. مردم به آن شیوه درمان رجوع و اعتماد کردند. و اینگونه شد که چراغ دکانهای عطاری یکی یکی خاموش شد. و نفس هایش به شماره افتاد.

البته عطار علاوه بر گیاهان دارویی .تامین گر انواع ادویه معطر نیز بود و هست. تعداد معدود و اندکی به بقای خود ادامه دادند تا حدود سی سال پیش که این پیشه شاهد سه اتفاق و سه موج جدید تغییر و تهاجم شد.

رکود و ظهور

در هر شهر نسبت به جمعیت و گستردگی آن, یک یا چند عطار به فعالیت ادامه میدادند. که اکثرا این پیشه میراث  پدرانشان بود. یعنی شغلی ابا و اجدادی. که اکثر مردمی که هنوز به طب سنتی اعتقاد داشتند. آنها را میشناختند و به ایشان رجوع مینمودند.

مثلا در تهران عطار پل چوبی یا پیچ شمرون و در تبریز عطاری که در راسته در گوشه ای جلوس مینمود و داروها را روی سینی عرضه میکرد.

این سکون و خاموشی ادامه داشت و تعادل میان عرضه و تقاضا برقرار بود, تا اینکه یک برنامه ی تلویزیونی این آرامش و سکون را برهم کوبید و موجی براه انداخت.

نام این برنامه بود ببخشید شما؟ که توسط هنرمند محبوب و مطرح کشورمان آقای مهران مدیری کارگردانی و اجرا  شد. و در سال 1378 از شبکه سوم سیما پخش گردید.

این برنامه شبانگاهی با مایه ی طنز  به معرفی مشاغل و صاحبان مشاغل میپرداخت. که خیلی با اقبال مواجه شد. خصوصا سوالات استادانه ای که آقای مدیری از صاحبان مشاغل میپرسید. سوالاتی که مشغولیت ذهنی اکثر مردم بود.

حضور عطار در ببخشید شما و آغاز موجی نو

دقیقا بخاطر ندارم که قسمت چندم این برنامه بود که میهمانش آقای محترمی بود که به پیشه عطاری اشتغال داشت. سیر این قسمت از برنامه به سمت و سویی حرکت کرد که خواسته یا ناخواسته به تبلیغی عظیم برای تشویق مردم برای اشتغال به شغل عطاری تبدیل شد.

شاید اشاره و گلایه مهمان برنامه به تشویق مردم برای خرید و مراجعه بیشتر به مغازه عطاری بود. نه تشویق و ترغیب به افتتاح مغازه عطاری.

ولی سخنان شورانگیز و مشوق گونه عطار حاضردر ببخشید شما, باعث ظهور کنترل نشده مغازه های عطاری گردید. و حجره های عطاری بصورت قارچ گونه در همه جای شهر سر برآوردند.

کسانی که بدون هیچگونه آشنایی با این شغل و خواص گیاهان دارویی . بیسواد و کم سوادانی که بدون هیچ زحمت و مشقتی جویای نام و پرستیژ پزشک و حکیم بودند, مغازه های خالی را با تابلوهای عطار پر کردند.

در آن روزگار من با اتوبوس به بازار محل کارم میرفتم . و در خیابان هر روز شاهد افتتحاح مغازه ی جدید عطاری در حجره هایی که سالیان سال خالی بود. بودم. منظره ای بسیار زشت و غم انگیز که نتایج دردناکتری نیز بدنبال داشت.

 

 

 

×